భారత అంతరిక్ష రంగంలో సంచలనం.. ప్రైవేట్ సంస్థల చేతుల్లోకి బాహుబలి రాకెట్!

భారత అంతరిక్ష రంగంలో ఒక చారిత్రాత్మక సంచలనం నమోదైంది. చంద్రయాన్-3 మిషన్‌ను విజయవంతంగా చంద్రుడిపైకి తీసుకెళ్లిన అత్యంత భారీ లాంచ్ వెహికల్ LVM3 టెక్నాలజీని ప్రైవేట్ రంగానికి బదలాయించాలని కేంద్రం నిర్ణయించింది. ఈ మేరకు ఇండియన్ నేషనల్ స్పేస్ ప్రమోషన్ అండ్ అథరైజేషన్ సెంటర్ భారతీయ సంస్థల నుంచి ఎక్స్‌ప్రెషన్ ఆఫ్ ఇంట్రెస్ట్ ఆహ్వానించింది. దేశీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమంలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని భారీగా విస్తరించేందుకు ఈ అడుగు పడింది. దీంతో దేశవ్యాప్తంగా ఈ నిర్ణయంపై తీవ్ర ఆసక్తి వ్యక్తమవుతోంది. భారతదేశానికి చెందిన అత్యంత శక్తివంతమైన రాకెట్లలో LVM3 అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ఇది మూడు దశల హెవీ-లిఫ్ట్ వాహనం కాగా, జియోసింక్రనస్ ట్రాన్స్‌ఫర్ ఆర్బిట్‌కు 4 టన్నుల పేలోడ్‌ను సులభంగా తీసుకెళ్లగలదు. గతంలో చంద్రయాన్-2, చంద్రయాన్-3 లూనార్ మిషన్లతో పాటు సాటిలైట్ కాన్‌స్టెలేషన్ వాణిజ్య లాంచ్‌లలో ఇది అద్భుత విజయాలను సాధించింది. ఇటీవలి మిషన్లలో కూడా వరుస విజయాలు అందుకొని భారత అంతరిక్ష సామర్థ్యాన్ని ప్రపంచానికి చాటిచెప్పింది. ఈ నేపథ్యంలో జారీ చేసిన EOI ప్రకారం, ఎంపికైన ప్రైవేట్ సంస్థ లేదా కన్సార్టియం ఈ రాకెట్ టెక్నాలజీని పూర్తిగా స్వాధీనం చేసుకోవచ్చు. ఆ తర్వాత దీని తయారీ, ఆపరేషన్స్ మరియు వాణిజ్యీకరణ బాధ్యతలను సదరు సంస్థలే చూసుకోవాల్సి ఉంటుంది. దీనికోసం ISRO నుంచి 42 నెలల పాటు లేదా రెండు విజయవంతమైన లాంచ్‌ల వరకు పూర్తి సాంకేతిక సహాయం మరియు ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ సపోర్ట్ లభిస్తుంది. గతంలో జరిగిన PSLV టెక్నాలజీ బదలాయింపు మరియు NSIL ద్వారా PPP మోడల్ ప్రయత్నాల తర్వాత తీసుకున్న మరో బిగ్ స్టెప్ ఇది. అయితే ఈ టెక్నాలజీని దక్కించుకోవడానికి దరఖాస్తు చేసే సంస్థలకు కొన్ని కఠినమైన నిబంధనలను విధించారు. దరఖాస్తు చేసుకునే కంపెనీలకు కనీసం 7 సంవత్సరాల పని అనుభవం మరియు 5 సంవత్సరాల స్పేస్ లేదా ఏరోస్పేస్ రంగ అనుభవం ఖచ్చితంగా ఉండాలి. వీటితో పాటు సగటు వార్షిక టర్నోవర్ ₹800 కోట్లు లేదా వాల్యుయేషన్ ₹2,000 కోట్లు కలిగి ఉండాలని IN-SPACe స్పష్టం చేసింది. ఈ భారీ ప్రాజెక్ట్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి జూన్ 29, 2026 వరకు గడువు విధించారు. ఈ సరికొత్త మార్పు వల్ల జాతీయ స్పేస్ పాలసీలో భాగంగా ఇస్రోకు భారీ ఊరట లభించనుంది. ఫలితంగా ISRO రూటీన్ తయారీ మరియు ఆపరేషన్స్ బాధ్యతల నుంచి విముక్తి పొంది, అధునాతన ప్రాజెక్టులపై దృష్టి పెడుతుంది. ఇకపై గగన్‌యాన్ హ్యూమన్ స్పేస్‌ఫ్లైట్, చంద్రయాన్-4/5 మరియు వీనస్ మిషన్ వంటి ప్రతిష్టాత్మక ప్రయోగాలపై ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు పరిశోధనలు చేస్తారు. ప్రైవేట్ రంగం రాకతో లాంచ్ ఫ్రీక్వెన్సీ పెరిగి, ఖర్చులు తగ్గి, గ్లోబల్ స్పేస్ ఎకానమీలో భారత్ వాటా పెరుగుతుందని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. ఇదిలా ఉండగా, ప్రస్తుతం ప్రపంచ స్పేస్ మార్కెట్‌లో హెవీ-లిఫ్ట్ సామర్థ్యానికి విపరీతమైన డిమాండ్ నడుస్తోంది. ఈ బదలాయింపు ప్రక్రియ ద్వారా భారతీయ ప్రైవేట్ సంస్థలు అంతర్జాతీయ వాణిజ్య లాంచ్ సర్వీసెస్‌లో గట్టి పోటీని ఇచ్చే అవకాశం ఉంది. గగన్‌యాన్ మానవ రూపాంతరం వంటి కొన్ని ప్రత్యేక వెర్షన్లపై పూర్తి స్పష్టత రానప్పటికీ, ఇది పబ్లిక్-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యానికి బలమైన మైలురాయిగా నిలుస్తుంది. ప్రైవేట్ ఇన్నోవేషన్ భాగస్వామ్యంతో దేశ అంతరిక్ష ప్రయాణంలో సరికొత్త అధ్యాయం మొదలుకానుంది.