సింధు జలాల వివాదంలో పాకిస్తాన్‌కు భారీ ఆర్థిక భారం

హేగ్‌లోని పర్మనెంట్ కోర్ట్ ఆఫ్ ఆర్బిట్రేషన్ వద్ద సింధు జలాల ఒప్పందానికి సంబంధించిన వివాదాల్లో పాకిస్తాన్‌కు భారీ ఆర్థిక భారం పడుతోంది. ఈ అంతర్జాతీయ కోర్టులో జరుగుతున్న న్యాయ పోరాటానికి సంబంధించిన ఖర్చులను పాకిస్తాన్ ఒక్కటే భరించాల్సి వస్తోందని అంతర్జాతీయ మీడియా నివేదికలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. భారత్ ఈ విచారణ ప్రక్రియలో పాల్గొనకపోవడంతో, ఒప్పంద నిబంధనల ప్రకారం ఇరు దేశాలు సమానంగా పంచుకోవాల్సిన ఖర్చులను కూడా ప్రస్తుతం ఇస్లామాబాద్ ఒంటరిగానే చెల్లిస్తోంది. గత 1960లో ప్రపంచ బ్యాంక్ మధ్యవర్తిత్వంతో భారత్, పాకిస్తాన్ దేశాల మధ్య సింధు జలాల ఒప్పందం కుదిరిన సంగతి తెలిసిందే. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం పశ్చిమ నదులైన ఇండస్, జీహ్లం, చెనాబ్ నీటిని పాకిస్తాన్‌కు, తూర్పు నదులైన రావి, బీయాస్, సట్లెజ్ నీటిని భారత్‌కు కేటాయించారు. అయితే భారత్ పశ్చిమ నదులపై కిషన్‌గంగా, రాట్లే వంటి రన్-ఆఫ్-రివర్ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులను నిర్మించడంపై పాకిస్తాన్ తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తూ 2016 లో హేగ్ కోర్టును ఆశ్రయించింది. దీంతో ఈ వివాదంపై విచారణ జరుపుతున్న అంతర్జాతీయ ట్రైబ్యునల్‌ను చట్టవిరుద్ధమైన సంస్థగా భారత్ మొదటి నుంచి తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తోంది. ఇదిలా ఉండగా 2025 ఏప్రిల్‌లో జరిగిన పహల్గామ్ ఉగ్రదాడిలో 26 మంది ప్రాణాలు కోల్పోవడంతో భారత్ ఈ ఒప్పందాన్ని తాత్కాలికంగా అమలు స్థగితం చేస్తున్నట్లు సంచలన ప్రకటన చేసింది. భారత్ తీసుకున్న ఈ నిర్ణయాన్ని పాకిస్తాన్ పూర్తిగా చట్టవిరుద్ధమని వాదిస్తున్నప్పటికీ, హేగ్ కోర్టు మాత్రం తన అధికార పరిధిని సమర్థించుకుంటూ విచారణను నిరంతరాయంగా ముందుకు తీసుకెళ్తోంది. ఫలితంగా భారత్ ఈ కోర్టు ప్రక్రియకు పూర్తిగా దూరంగా ఉండటంతో పాకిస్తాన్ ఆర్థిక పరిస్థితి మరింత దిగజారుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో ఇప్పటికే భారత్ వాటాతో కలిపి దాదాపు 6 లక్షల డాలర్లకు పైగా నిధులను పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం కోర్టు ఖర్చుల కోసం చెల్లించినట్లు ఎకనామిక్ టైమ్స్ నివేదికలు వెల్లడించాయి. ఒకవేళ ఈ అంతర్జాతీయ కోర్టు విచారణ ఇలాగే సుదీర్ఘంగా కొనసాగితే పాకిస్తాన్ బడ్జెట్‌పై ఈ ఖర్చుల భారం మరింత పెరిగే ప్రమాదం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ఈ వివాదంలో హేగ్ కోర్టు 2025 ఆగస్టు మరియు 2026 మే నెలల్లో పాకిస్తాన్‌కు అనుకూలంగా కొన్ని కీలక తీర్పులను ఇచ్చింది. పశ్చిమ నదుల నీటిని భారత్ నియంత్రించకుండా పాకిస్తాన్ కోసం నిరంతరాయంగా వదలాలని, భారత్ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల నీటి నిల్వ సామర్థ్యంపై పరిమితులు ఉండాలని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. అయితే ఈ తీర్పులన్నింటినీ పూర్తిగా చట్టవిరుద్ధమైనవిగా పేర్కొంటూ భారత్ వీటిని చెల్లవని కొట్టిపారేసింది. ప్రస్తుతం ఈ ఒప్పందాన్ని సవరించాలంటే ఆర్టికల్ 12 ప్రకారం ఇరు దేశాల పరస్పర అంగీకారం ఎంతో అవసరం కానీ ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో ద్వైపాక్షిక చర్చలు జరిగే సూచనలు కనిపించడం లేదు. హేగ్ కోర్టు తీర్పులను అమలు చేసే కచ్చితమైన యంత్రాంగం లేకపోయినప్పటికీ, ఈ వివాదం 24 కోట్ల పాకిస్తాన్ ప్రజల జీవనాధారాన్ని మరియు జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో భారత్ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తోంది. ఉగ్రవాద సమస్యను పూర్తిగా పరిష్కరించిన తర్వాతే కొత్త నిబంధనలతో ముందుకెళ్లాలని భారత్ భావిస్తుండగా, పాత ఒప్పందాన్ని కాపాడుకోవాలని పాకిస్తాన్ ప్రయత్నిస్తోంది.