నేపాల్ వరదల తర్వాత వెలుగులోకి వచ్చిన చైనా మెడాగ్ డ్యామ్

నేపాల్-టిబెట్ సరిహద్దులో ఆగస్టు 26న సంభవించిన హిమానీనదం కొండచరియల విపత్తులో కనీసం 160 మంది మరణించారు. ఈ ఘోర ఘటన భారత్‌కు సమీపంలో యార్లుంగ్ త్సాంగ్‌పో నదిపై చైనా నిర్మిస్తున్న 60,000 మెగావాట్ల మెడాగ్ డ్యామ్‌పై తీవ్ర ఆందోళనలను మళ్లీ పెంచింది. ఈ వరదలకు నేరుగా మెడాగ్ డ్యామ్ కారణం కాకపోయినప్పటికీ, అత్యంత సీస్మిక్ ప్రమాదం ఉన్న హిమాలయ ప్రాంతంలో చైనా చేపట్టిన ఈ భారీ నిర్మాణం భారత్‌కు వాటర్ బాంబ్ వంటి సవాలుగా మారుతోందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. టిబెట్‌లోని మెడాగ్ కౌంటీలో గ్రేట్ బెండ్ వద్ద 1 ట్రిలియన్ యువాన్ల వ్యయంతో చైనా ఈ ప్రాజెక్టును నిర్మిస్తోంది. 2024 డిసెంబర్‌లో ఆమోదం పొందిన ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణం 2025 జూలై 19న ప్రారంభమైంది. 2033 నాటికి వాణిజ్య కార్యకలాపాలు ప్రారంభించడమే లక్ష్యంగా ఐదు క్యాస్కేడ్ స్టేషన్లుగా దీనిని రూపకల్పన చేశారు. ఈ నది భారత్‌లోకి ప్రవేశించి సియాంగ్ లేదా బ్రహ్మపుత్రగా ప్రవహిస్తుండటంతో అరుణాచల్ ప్రదేశ్, అస్సాం రాష్ట్రాలపై దీని ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. ఈ ప్రాజెక్టు సైట్ కింద ప్లీస్టోసీన్ కాలం నాటి చురుకైన ఫాల్ట్ లైన్ ఉన్నట్లు చైనా భూవిజ్ఞాన సర్వే అధ్యయనమే స్పష్టం చేసింది. దీంతో నీటి నిల్వ పెరిగినప్పుడు భూకంపాలు లేదా కొండచరియలు విరిగిపడి భారీ విధ్వంసం జరిగే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరికలు వెలువడుతున్నాయి. ఇదిలా ఉండగా, పొడి కాలంలో నీటి ప్రవాహాన్ని తగ్గించడం మరియు వర్షాకాలంలో ఆకస్మికంగా నీటిని విడుదల చేయడం ద్వారా దిగువ ప్రాంతాలను ముంచెత్తే అవకాశం ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో వ్యూహ నిపుణుడు బ్రహ్మ చెల్లనీతో పాటు అరుణాచల్ ప్రదేశ్ సీఎం పెమా ఖండు ఈ ప్రాజెక్టును టికింగ్ వాటర్ బాంబ్‌గా అభివర్ణించారు. ఫలితంగా భారత్‌లోని సియాంగ్ బెల్ట్‌కు తీవ్ర ముప్పు వాటిల్లే ప్రమాదం ఉందనే ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. మరోవైపు బ్రహ్మపుత్ర నదిలోని నీటిలో చైనా నుంచి వచ్చేది 10 నుంచి 15 శాతం మాత్రమే అయినప్పటికీ, నీటి విడుదల సమయం మరియు అవక్షేపాల ప్రవాహం దెబ్బతింటే వ్యవసాయ భూసారం తీవ్రంగా దెబ్బతింటుంది. ఈ పరిణామాలపై భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ చైనా చర్యలను నిశితంగా పరిశీలిస్తోందని స్పష్టం చేసింది. ఆగస్టు 2026 సరిహద్దు చర్చల్లో న్యూఢిల్లీ ఆప్‌స్ట్రీమ్ ప్రాజెక్టుల వివరాలు మరియు హైడ్రాలజికల్ డేటాను పంచుకోవాలని చైనాను గట్టిగా డిమాండ్ చేసింది. సెప్టెంబర్‌లో జరగనున్న నిపుణుల సమావేశంలో దీనిపై చర్చించేందుకు ఇరుపక్షాలు అంగీకరించగా, భారత్ కౌంటర్‌గా అరుణాచల్‌లో అప్పర్ సియాంగ్ మల్టీపర్పస్ ప్రాజెక్టును వేగవంతం చేస్తోంది. చైనా ఇది కేవలం క్లీన్ ఎనర్జీ కోసం నిర్మిస్తున్న రన్-ఆఫ్-ది-రివర్ ప్రాజెక్టు అని, దిగువ ప్రాంతాలకు ఎలాంటి నష్టం ఉండదని సమర్థించుకుంటోంది. అయితే అంతర్జాతీయ నీటి ఒప్పందాలపై బీజింగ్ సంతకం చేయకపోవడం వల్ల దిగువ దేశాల్లో అనుమానాలు తొలగిపోలేదు. హిమాలయాల సున్నితత్వ దృష్ట్యా భారత్‌కు కేవలం ఆందోళనలు మాత్రమే సరిపోవు. నిరంతర నదీ పర్యవేక్షణ, వరద హెచ్చరిక వ్యవస్థలు మరియు బలమైన దౌత్యపరమైన ఒత్తిడి మాత్రమే ఈ భౌగోళిక సవాలును ఎదుర్కొనగలవు.